ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΩΝ

ΑΝΑΓΛΥΦΟ

(Relief). Η απόσταση από το ψηλότερο σημείο της παραστάσεως του νομίσματος ως το πεδίο του. Τα αρχαία Ελληνικά νομίσματα χαρακτηρί­ζονται από το πολύ ψηλό ανάγλυφο τους, που ίσως αποτελεί και ένα βα­σικό στοιχείο της ομορφιάς τους. Στα νεώτερα νομίσματα μας αντίθετα, το ανάγλυφο είναι τόσο χαμηλό που δίνουν την εντύπωση σχεδίου και όχι χαρακτικής.

ΑΞΙΑ

Κάθε νόμισμα έχει τρεις διαφορετικές αξίες, ανάλογα με τη σκοπιά α­πό την οποία το βλέπουμε:

1. Εσωτερική, είναι η αξία του μέταλλου του νομίσματος σε τρέχουσες τιμές. Τα χαρτονομίσματα, φυσικά, δεν έχουν καμιά εσωτερική αξία.

2. Ονομαστική, είναι η αξία που του έδωσε το Κράτος που το έκοψε, και συνήθως είναι γραμμένη επάνω στο νόμισμα.

3. Πραγματική, είναι η εμπορική του αξία σε μία δεδομένη χρονική στιγμή.

Σαν συλλέκτες, για παράδειγμα, πληρώνουμε μερικές χιλιάδες Δραχ­μές (πραγματική αξία σήμερα) για ένα Τάλιρο του Όθωνα, παρ’ όλο που το ασήμι του (εσωτερική αξία) αξίζει 200 δραχμές περίπου και ε­πάνω του γράφει (ονομαστική αξία) 5 Δραχμές. Κατά κανόνα η ονομα­στική και η πραγματική των κυκλοφορούντων νομισμάτων είναι μεγαλύ­τερες από την εσωτερική, αλλά σε ανώμαλες περιόδους (πόλεμοι, κατο­χές, οικονομικές κρίσεις) η υποτίμηση μπορεί να κατεβάσει την ονομα­στική κάτω από την εσωτερική, οπότε το νόμισμα αγοράζεται και που­λιέται ως μέταλλο, στην εσωτερική του αξία.

ΑΞΟΝΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΟΣ

Η νοητή κατακόρυφη στην παράσταση του νομίσματος γραμμή. Κάθε νόμισμα έχει βέβαια δύο τέτοιους άξονες, ένα για την κύρια όψη και ένα για την πίσω όψη. Ένα αρκετά συνηθισμένο λάθος σε νόμισμα είναι η μη ακριβής σύμπτωση των δύο κατακόρυφων αξόνων του. Δηλαδή, όταν το νόμισμα περιστρεφόμενο περί τον άξονα της μιας παραστάσεως του, δείχνει την άλλη παράσταση όχι κάθετη (αδιάφορο αν όρθια ή ανεστραμμένη) αλλά λοξή.

ΑΝΑΜΝΗΣΤΙΚΟ ΝΟΜΙΣΜΑ

(Commemorative coin). Νόμισμα που κόβεται σε ανάμνηση κάποιου σημαντικού γεγονότος ή προσώπου, συνήθως σε κάποια επέτειο του. Η Ελλάδα δεν έχει αξιοποιήσει από αυτή την άποψη την μακραίωνη Ιστο­ρία της, ενώ χώρες χωρίς Ιστορία, κόβουν Αναμνηστικά νομίσματα για τα πιο άσχετα και ασήμαντα θέματα.

ΑΣΗΜΟΧΑΛΚΙΝΟ

Διεθνώς έχει καθιερωθεί η Γαλλική λέξη Billon, που σημαίνει το μίγμα ασημιού με άλλο φτηνό μέταλλο και συνήθως με χαλκό. Στις αρχές του αιώνα μας σταμάτησε η χρησιμοποίηση του χρυσού και στη δεκαετία 1960—1970 του ασημιού για κοπή νομισμάτων κυκλοφορίας. Μόνο ανα­μνηστικά νομίσματα κόβονται πια σε πολύτιμα μέταλλα. Εξάλλου, ενώ παλιότερα μόνο ο χαλκός και ο κασσίτερος, που έδιναν μαζί τον ορεί­χαλκο, χρησίμευαν ως φτηνά μέταλλα στην νομισματοκοπία, η σύγχρονη τεχνολογία, εκτός από αυτά, χρησιμοποιεί και άλλα φτηνά μέταλλα ό­πως νίκελ, ψευδάργυρο, αλουμίνιο κ.λπ.

ΔΙΠΛΟΧΤΥΠΗΜΕΝΟ

(Double Struck). To πιο χαρακτηριστικό και ενδιαφέρον από τα λάθη στα νομίσματα. Προκαλείται από το χτύπημα των μήτρων επάνω στον ίδιο Δίσκο δύο φορές.

ΔΙΣΚΟΣ

(Blank). Στρογγυλό και επίπεδο κομμάτι μετάλλου που επάνω του οι μήτρες θα αποτυπώσουν τις παραστάσεις και θα το μετατρέψουν σε νό­μισμα.

ΔΟΚΙΜΙΑ

(Patterns). Νομίσματα κομμένα, σε πολύ μικρό αριθμό για δείγματα ενός νέου νομίσματος. Συχνά κόβονται Δοκίμια σε μέταλλο διαφορετικό από αυτό που θα χρησιμοποιηθεί για τα κανονικά νομίσματα. Υποτίθεται ότι τα Νομισματοκοπεία πρέπει να καταστρέφουν τα διάφορα Δοκίμια αλλά είναι συνηθισμένο φαινόμενο η μυστηριώδης διάθεση τους στην αγορά.

ΕΚΚΕΝΤΡΟ

(Offe-Center). Νόμισμα που η παράσταση ή οι παραστάσεις τους δε χτυπήθηκαν στο κέντρο του Δίσκου έτσι, που τμήμα τους δεν έχει απο­τυπωθεί, ενώ το κυκλικό περιθώριο δεν είναι ομοιόμορφο.

ΕΞΕΡΓΟ

(Exergue). Τμήμα του νομίσματος κάτω από την παράσταση που χωρί­ζεται από αυτή με οριζόντια γραμμή.

ΕΠΑΝΑΧΑΡΑΞΗ

(Re-engraving). To ξαναδούλεμα σημείου ή σημείων της παραστάσεως ή της επιγραφής, επάνω στις μήτρες, όχι για αλλαγή της χρονολογίας αλλά για βελτίωση. Οι διορθώσεις αυτές μερικές φορές διακρίνονται στα νομί­σματα που βγαίνουν από τις ξαναδουλεμένες μήτρες.

ΕΠΑΝΑΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ

(Overdate). Παλιότερα για να αλλάξουν τη χρονολογία, αντί να φτιά­ξουν καινούργιες μήτρες, μερικές φορές άλλαζαν με χτύπημα ή επαναχάραξη το τελευταίο ή τα δύο τελευταία ψηφία της χρονολογίας επάνω σε χρησιμοποιημένες μήτρες. Σε μερικές περιπτώσεις στα νομίσματα που τυ­πώθηκαν από τέτοιες μήτρες, ίχνη της παλιάς χρονολογίας διακρίνονται κάτω από τη νέα.

ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ ή ΣΦΡΑΓΙΔΑ ή ΚΟΝΤΡΑΜΑΡΚΑ

(Countermark ή Counterstamp). Γράμμα ή γράμματα, λέξη ή λέξεις, σύμ­βολα ή παραστάσεις σφραγισμένες επάνω σε νόμισμα που έχει ήδη κυ­κλοφορήσει, για επιβεβαίωση ή αλλαγή της αρχικής ονομαστικής του α­ξίας ή αποδοχής του στην κυκλοφορία κράτους διαφορετικού από εκείνο που το έκοψε αρχικά. Χαρακτηριστική περίπτωση επισημασμένων νομι­σμάτων είναι τα τουρκικά με τις ελληνικές σφραγίδες. Η μεγάλη υποτί­μηση των χάλκινων νομισμάτων, που είχε αρχίσει από το 1845, ανάγκα­σε την Οθωμανική Κυβέρνηση το 1880 να αποσύρει από την κυκλοφορία μεγάλες ποσότητες από αυτά. Αυτό προκάλεσε μεγάλη έλλειψη «ψιλών». Για να αντιμετωπίσουν αυτή τη δυσκολία οι διάφορες τοπικές Κοινοτι­κές και θρησκευτικές Αρχές: (α) Χρησιμοποιούσαν τα νομίσματα που παράμεναν στα χέρια του κοινού, με αξία μικρότερη της ονομαστικής του. (β) Κατασκεύαζαν και κυκλοφορούσαν μεταλλικές ή χάρτινες Μάρ­κες, (γ) Χρησιμοποιούσαν ξένες μεταλλικές Μάρκες, κυρίως Γερμανικές, με ή χωρίς επισήμανση, (δ) Κυρίως επισήμαιναν τα παλιά χάλκινα νο­μίσματα. Έτσι, από το 1880 ως το 1922, σε ολόκληρη την Οθωμανική Αυτοκρατορία κυκλοφορούσαν τέτοια υποκατάστατα του νομίσματος πε­ριορισμένης τοπικά χρήσεως. Επισημάνσεις υπάρχουν σε Τουρκική, Λα­τινική, Κυριλλική και Αρμενική γραφή. Οι περισσότερες όμως, περίπου τα 2/3 του συνόλου, είναι Ελληνικές. Η εξήγηση της Υπάρξεως τόσου αριθμού ίσως βρίσκεται στο ότι οι Έλληνες κρατούσαν το μεγαλύτερο μέρος του Τουρκικού εμπορίου και πιθανό στο ότι το Πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως βοηθούσε και οργάνωνε την επισήμανση των νομι­σμάτων. Τα επισημασμένα νομίσματα είχαν αξία πάντοτε μικρότερη από την ονομαστική τους και ήταν διαφορετική από περιοχή σε περιοχή, ε­πειδή κάθε χωριό ή πόλη έδινε αξίες που εξυπηρετούσαν τις τοπικές α­νάγκες. Για το λόγο αυτό τα νομίσματα μιας περιοχής δε γίνονταν δεκτά σε άλλη εκτός αν έμπαινε και δεύτερη επισήμανση της νέας περιοχής.

ΕΥΡΗΜΑ

(Hoard). Ομάδα νομισμάτων που ανευρίσκονται όλα μαζί και στο ίδιο σημείο. Το Εύρημα μπορεί να αποτελείται από δύο ή χιλιάδες νομίσμα­τα. Συνήθως τα Ευρήματα αποτελούνται από νομίσματα που κάποιος α­ποθησαύρισε και έκρυψε στο παρελθόν. Έχουν μεγάλη σημασία για την επιστημονική μελέτη μιας ιστορικής περιόδου, επειδή διαφωτίζουν προ­βλήματα χρονολογήσεως, κυκλοφορίας, οικονομίας, Νομισματοκοπείων τεχνικής, κ.λπ.

ΗΛΕΚΤΡΟ

(Electrum). Μίγμα χρυσού και ασημιού. Τα πρώτα νομίσματα της Ιστο­ρίας που κόπηκαν στη Λυδία στις αρχές του 7ου π.Χ. αιώνα, ήταν από φυσικό Ήλεκτρο. Το Ήλεκτρο ξαναχρησιμοποιήθηκε στη νομισματοκοπία στα Ρωμαϊκά και Βυζαντινά χρόνια, αλλά όχι ως φυσικό μέταλλο. Απλώς χρησιμοποιούσαν ασήμι, για να συμπληρώσουν την ποσότητα χρυσού, που αφαιρούσαν από το μίγμα, νοθεύοντας και υποτιμώντας έ­τσι τα νομίσματα.

ΜΑΡΚΑ

(Token ή Counter). Μέσο συναλλαγής υποκατάστατο του κανονικού νο­μίσματος, που όμως δεν εκδίδεται κατά κανόνα από Κράτος. Παλιότερα κόβονταν πολλές Μάρκες που κάλυπταν τις ανάγκες μιας επιχειρήσεως, μιας πόλεως ή μιας περιορισμένης περιοχής. Αλλά κόβονταν και Μάρκες που ανταλλάσσονταν με κάποιο είδος ή χρησίμευαν για εισιτήρια κάποι­ου θέματος ή απλώς διαφήμιζαν κάποιο κατάστημα ή είδος. Για Μάρκες που χρησιμοποιήθηκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά την περίο­δο 1880—1922, αναφέραμε τη λέξη ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ.

ΜΑΥΡΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ

(Black Coins). Ασημοχάλκινα νομίσματα στα οποία όμως το ποσοστό αργύρου ήταν τόσο χαμηλό (κάτω από 10%) που γρήγορα με την κυκλο­φορία έπαιρναν ένα μαύρο ή σκούρο καφέ χρώμα και έδιναν την εντύ­πωση παλιών χάλκινων κομματιών. Τέτοια ήταν τα Torneselli del Levante, που οι Βενετσιάνοι έκοψαν για τις κτήσεις τους στην Ελλάδα. Η περιε­κτικότητα τους σε ασήμι στην αρχή (1355-1368) ήταν 0,130 για να φτά­σει, μετά από αλλεπάλληλες μειώσεις, σε 0,027. Αυτά τα ασημένια ποσο­στά πολύτιμου μέταλλου καταντούσαν εντελώς θεωρητικά και στην πραγ­ματικότητα το μόνο σκοπό που εξυπηρετούσαν ήταν να δημιουργούν μια ελαφριά επίστρωση αργύρου στην επιφάνεια που έδινε στο νεόκοπο νό­μισμα μια όψη ασημοχάλκινου αντί χάλκινου. Αυτό το πετύχαιναν βυθί­ζοντας τους δίσκους σε οξέα (στην αρχή χρησιμοποιούσαν τρυγικό οξύ που αργότερα το αντικατέστησαν με διάλυση νιτρικού οξέως) που αφαι­ρούσαν απ' την επιφάνεια τους αρκετό χαλκό και άφηναν μια σπογγώδη μάζα αργύρου η οποία με το χτύπημα στις μήτρες έδινε μια γυαλιστερή ασημένια επίστρωση.

ΜΕΤΑΛΛΙΟ

(Medal). Μοιάζει με το αναμνηστικό νόμισμα στο ότι κόβεται σε ανά­μνηση κάποιου σημαντικού γεγονότος ή προσώπου. Διαφέρει όμως στα εξής βασικά στοιχεία: (α) Πιθανό να εκδοθεί από κάποια Κρατική Αρχή αλλά συνήθως κατασκευάζεται από ιδιώτη ή ομάδα ιδιωτών, (β) Είτε εκδοθεί από Κρατική Αρχή είτε από ιδιώτες, ποτέ δεν αναγράφει την ονομασία του Κράτους ούτε φέρει τα Κρατικά εμβλήματα, (γ) Δεν ανα­γράφει ονομαστική αξία, εκτός αν φέρει κάποια φανταστική. Τυπικό παράδειγμα συγχύσεως μεταξύ μεταλλίου και νομίσματος αποτελούν τα χρυσά και ασημένια μέταλλα του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, που οι Έλληνες συλλέκτες νομισμάτων επιμένουν να τοποθετούν στις συλλογές τους. Αλλά αυτά φέρουν την επιγραφή ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΜΑΚΑΡΙΟΣ Γ' ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ και πουθενά δεν ανα­γράφουν την επίσημη ονομασία του Κυπριακού Κράτους ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ — KIBRIS CUMHURIYETI, ο Δικέφαλος αητός της πίσω όψεως τους είναι το έμβλημα της Αρχιεπισκοπής της Κύπρου, ενώ έμβλημα της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι η μέσα σε στεφάνι τριγωνική ασπίδα με το περιστέρι της Ειρήνης και τη χρονολογία 1960× δε φέρουν ένδειξη ονομαστικής αξίας παρ’ όλο πού, άγνωστο πως, τα χρυσά «βαφτίστηκαν» 3,6 και 50 Λίρες. Φυσικά κανένας σοβαρός διεθνής κατάλο­γος δεν τα αναφέρει.

ΜΗ ΚΟΙΝΗΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΝΟΜΙΜΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

(Non-Circulating Legal Tender). Νομίσματα που δημιουργήθηκαν και δια­τέθηκαν αποκλειστικά και μόνο για συλλεκτικούς σκοπούς, από εξουσιο­δοτημένους Αντιπροσώπους Νομίμων Κυβερνήσεων. Βασικά, πρόκειται για νομίσματα ή σειρές νομισμάτων Αναμνηστικής φύσεως, που κατά κα­νόνα διαθέτονται σε τιμές αρκετά ανώτερες από την ονομαστική τους α­ξία και δεν υπάρχουν αντίστοιχα τους από τα ίδια ή φθηνότερα μέταλ­λα, που να κυκλοφόρησαν κανονικά. Ένα νόμισμα ή μια σειρά νομισμά­των χαρακτηρίζεται ως N.C.L.T. όταν:

1. Η εσωτερική του αξία είναι μεγαλύτερη από την ονομαστική.

2. Αντίστοιχα κομμάτια κυκλοφορίας (όταν υπάρχουν) ή Proof κόπηκαν σε πολύ περιορισμένο αριθμό.

3. Όλα τα κομμάτια διατέθηκαν σε τιμές ανώτερες από τη νομισματική τους αξία.

4. Το μίγμα του μετάλλου τους είναι ακατάλληλο για χρήση στην κυκλο­φορία.

5. Χρησιμοποίηση τους στην κυκλοφορία είναι δύσκολη λόγω εξαιρετικά μεγάλης ονομαστικής αξίας ή λόγω μεγάλου μεγέθους.

6. Αναγράφουν νομισματική μονάδα που δεν είναι σε γενική χρήση μέσα στη χώρα που τα έκοψε.

7. Απαγορεύεται η κυκλοφορία τους στο Κράτος που τα έκοψε.

8. Τα εμπορεύονται Αντιπρόσωποι που δεν έχουν Κυβερνητική ιδιότη­τα.

Η διάκριση μεταξύ των N.C.L.T. και των Ψευδονομισμάτων, στις πε­ρισσότερες περιπτώσεις, είναι δύσκολη. Μερικοί μάλιστα Νομισματολόγοι επιμένουν ότι όλα πρέπει να χαρακτηρίζονται ως Ψευδονομίσματα.

Στην κατηγορία των N.C.L.T. υπάγονται οι εξής Ελληνικές σειρές: Τα Αναμνηστικά της Παλινορθώσεως του 1935, η αποκαλούμενη «Ειδική έκ­δοση του Παύλου» του 1965 τα Αναμνηστικά της Δικτατορίας του Πα­παδόπουλου, το Αναμνηστικό 100δραχμο του 1978 και η σειρά της Ε.Ο.Κ. του 1979.

ΜΗΤΡΑ

(Die). Κομμάτι σκληρού μετάλλου με εσώγλυφα τα σχέδια και τις επι­γραφές που με τη βοήθεια ισχυρής πιέσεως αποτυπώνονται επάνω στο Δίσκο δημιουργώντας το νόμισμα.

ΜΠΛΟΚΑΡΙΣΜΑ

(Brockage). Μερικές φορές μία από τις μήτρες «κρατάει» ένα νόμισμα. Στο επόμενο χτύπημα το μπλοκαρισμένο νόμισμα αποτυπώνει στον και­νούργιο Δίσκο την παράσταση του, αλλά εσώγλυφη και αμυδρή. Έτσι, το νόμισμα αυτό θα φέρει και στις δύο όψεις του την ίδια παράσταση, ανάγλυφη όμως από τη μία και εσώγλυφη από την άλλη.

ΝΟΘΟ ή ΥΒΡΙΔΙΟ

(Mule). Νόμισμα που από λάθος τυπώθηκε από μήτρες δύο διαφορετι­κών νομισμάτων. Έτσι, κάθε όψη του φέρει παράσταση άλλου νομίσμα­τος. Το νόθο της φωτογραφίας μας έχει την κύρια όψη του Στίβερ της Κεϋλάνης, με πορτραίτο του Γεωργίου Γ', και την πίσω όψη του Οβολού των Ιονίων Νήσων.

ΟΔΟΝΤΩΣΗ

(Graining). Οι ραβδώσεις στη ράχη του νομίσματος. Καθιερώθηκαν, για να γίνεται αντιληπτό το λιμάρισμα για αφαίρεση πολύτιμου μετάλλου.

ΟΨΗ ΚΥΡΙΑ

(Observe). Η «Κορώνα», όπως ονομάζεται στην καθομιλούμενη γλώσ­σα. Η όψη που συνήθως φέρει σχέδιο κεφαλιού.

ΟΨΗ ΠΙΣΩ

(Reverse). Η «άλλη» πλευρά του νομίσματος. Τα «γράμματα».

ΠΑΤΙΝΑ

(Patina). Όταν ένα νόμισμα μένει θαμμένο για χρόνια, το χώμα επιδρά επάνω στο μέταλλο του δημιουργώντας μερικές φορές κόκκινη ή πράσινη σκουριά, ενώ άλλες φορές ολόκληρο το νόμισμα παίρνει ένα ομοιόμορφο ωραίο χρώμα, που ονομάζεται Πατίνα. Για διάφορους λόγους (κυρίως εξαιτίας της ποικίλης χημικής συστάσεως του εδάφους) εμφανίζονται και διαφορετικοί χρωματισμοί Πατίνας. Οι πιο ελκυστικές Πατίνες είναι αυ­τές σε πρασινωπή ή γαλάζια απόχρωση. Ειδικά στα χάλκινα νομίσματα, που συνήθως σκουριάζουν και διαβρώνονται από την υγρασία του εδά­φους, μια στρωτή Πατίνα που τα καλύπτει ολόκληρα τους προσθέτει ομορφιά και αξία. Η πραγματική Πατίνα είναι πολύ σκληρή. Για τούτο πρόσφατες και ψεύτικες επικαλύψεις που απομιμούνται την Πατίνα, φεύ­γουν με ελαφρό ξύσιμο ή με κάποιο αραιό χημικό διάλυμα (π.χ. λεμόνι). Πολλοί συγχέουν την Πατίνα με τη σκουριά, ενώ άλλοι φοβούνται να καθαρίσουν ένα νόμισμα για να μη... φύγει η Πατίνα του. Με ζεστό νε­ρό και σαπουνάδα φεύγουν όλες οι βρωμιές από ένα νόμισμα χωρίς να θιγεί καθόλου η Πατίνα του. Νόμισμα εξάλλου με λεκέδες ή κουκίδες σκουριάς, που χαλάνε την εμφάνιση του, έχει αρκετές πιθανότητες βελ­τιώσεως με χημικό καθάρισμα. Γι’ αυτή τη δουλειά απαιτείται αρκετή πείρα και αποφυγή οπωσδήποτε δυνατών οξέων. Για τα χάλκινα νομί­σματα ο πιο ανώδυνος τρόπος ξεσκουριάσματος είναι λάδωμα και βούρ­τσισμα. Αν οι σκουριές δε φεύγουν, ένας καλός τρόπος είναι η εμβάπτιση του νομίσματος, τοποθετημένου ανάμεσα σε δύο φύλλα τσίγκου, σε διάλυση καυστικής σόδας και το κατά διαστήματα βούρτσισμα, ώσπου να φύγουν όλες οι σκουριές. Το μειονέκτημα αυτής της μεθόδου είναι ότι, μαζί με τη σκουριά, φεύγει και το χρώμα του νομίσματος.

Καλό είναι, πριν επιχειρήσει κανένας να καθαρίσει νομίσματα με ο­ποιαδήποτε μέθοδο, να πειραματίζεται προηγούμενα με φθηνά άχρηστα κομμάτια. Ειδικοί που να καθαρίζουν νομίσματα δεν υπάρχουν ούτε στην Ελλάδα ούτε αλλού. Αυτοί που διαδίδουν τη θεωρία «μην πειράξε­τε το νόμισμα όσο βρώμικο και σκουριασμένο και αν είναι», συνήθως είναι οι έμποροι που περνούν τα βράδια τους καθαρίζοντας, διορθώνον­τας και «ξαναχρωματίζοντας» τα νομίσματα, που θα παρουσιάσουν την άλλη ημέρα σαν σχεδόν άπιαστα κομμάτια.

ΠΕΔΙΟ

(Field). Η ακάλυπτη από σχέδια επιφάνεια του νομίσματος, μεταξύ της παραστάσεως και της κυκλικής επιγραφής, που σχηματίζει το βάθος (φόντο) του σχεδίου

PIEDFORT

Δοκίμιο χτυπημένο πάνω σε δίσκο πολύ παχύτερο απ' αυτούς τους κα­νονικού νομίσματος. Η τεχνική αυτή, που χρησιμοποιείται κυρίως στο Παρισινό Νομισματοκοπείο, δίνει κομμάτια με πολύ ζωηρό και λεπτομε­ρειακό ανάγλυφο.

PROOF

Αγγλικός όρος που δε μεταφράζεται στα Ελληνικά, επειδή η αντίστοι­χη του λέξη είναι Δοκίμιο. Με τον όρο αυτό δεν περιγράφεται κατάστα­ση ενός νομίσματος όπως φαίνεται να νομίζουν μερικοί. Proof είναι νό­μισμα που κόπηκε με εντελώς ειδικό τρόπο: (α) Οι Δίσκοι, που προορί­ζονται γι' αυτά, διαλέγονται προσεκτικά, ώστε η επιφάνεια τους να μην παρουσιάζει πόρους ή κυματισμούς. (β) Οι μήτρες που θα χρησιμοποιη­θούν πρέπει να είναι καινούργιες και να έχουν περάσει ειδικό στίλβωμα. (γ) Η κοπή γίνεται σε θερμοκρασία και πίεση μεγαλύτερες από αυτές των συνηθισμένων νομισμάτων, (δ) Το χτύπημα δε γίνεται απότομα αλλά αργά έτσι, ώστε να μην «στρογγυλέψουν» οι γωνίες του νομίσματος. Το αποτέλεσμα αυτής της δουλειάς είναι εξαιρετικά ωραία νομίσματα, με καθαρές και βαθιές τις γραμμές των σχεδίων και Πεδίο λείο σαν καθρέ­φτη.

Τα τελευταία χρόνια γενικεύτηκε η κατασκευή Proof νομισμάτων στα οποία τα σχέδια είναι ματ (frost) και το πεδίο λείο και στιλπνό, ώστε με την αντίθεση αυτή τα σχέδια να δίνουν την εντύπωση ψηλού και ζωηρού ανάγλυφου. Απ' τα ελληνικά νομίσματα μόνο το Αναμνηστικό της Τρα­πέζης της Ελλάδος (1978) είναι κομμένο μ’ αυτή την τεχνική.

ΣΗΜΑΤΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΟΚΟΠΕΙΟΥ

(Mint Marks). Γράμμα ή γράμματα ή συμβολικές παραστάσεις που δη­λώνουν το Νομισματοκοπείο, το Εργαστήριο ή το Χαράκτη που έφτιαξε το νόμισμα.

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ

(Filler). Πολύ φθαρμένο νόμισμα που χρησιμοποιείται μόνο για να συμπληρώνει προσωρινά ένα κενό μιας συλλογής, μέχρι να αντικατασταθεί από ένα καλό κομμάτι.

ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΑΛΛΙΟΥ

(Medal Design). Νόμισμα τυπωμένο έτσι, που όταν περιστραφεί στον κατακόρυφο άξονα του δείχνει και τις δύο παραστάσεις του όρθιες.

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΙΣΜΑΤΟΣ

(Coinage Design). Νόμισμα τυπωμένο έτσι, που όταν περιστραφεί στον κατακόρυφο άξονα του δείχνει τη μία παράσταση ανάποδα από την άλ­λη.

ΤΥΠΟΣ, ΠΟΙΚΙΛΙΑ, ΛΑΘΟΣ

(Type, Variety, Error). Αλλαγή, τύπου νομίσματος, έχουμε μόνο όταν αλλάζει ηθελημένα, και όχι τυχαία, κάποιο από τα βασικά του χαρακτη­ριστικά. Η παράσταση, η επιγραφή, το μίγμα του μετάλλου του, η διά­σταση ή η τοποθέτηση των αξόνων των παραστάσεων του. Μόνη η αλ­λαγή χρονολογίας δε δημιουργεί νέο τύπο. Έτσι, για παράδειγμα, η «Μεγάλη Δεκάρα» του 1830 δεν είναι ποικιλία της «Μικρής». Είναι Δε­κάρα στον τύπο του 1828, ενώ η «Μικρή» είναι νέος τύπος, επειδή έχουν αλλάξει δύο χαρακτηριστικά σε σχέση με τη Δεκάρα του 1828: η διά­σταση και οι άξονες. Συνεπώς ο πρώτος τύπος έχει διάμετρο 37 χιλιοστά και ο δεύτερος έχει διάμετρο 35 χιλιο­στά × Στη συλλογή μου έχω μία Δεκάρα 1830 διαμέτρου 37 χιλιοστών αλλά σε σχέδια νομίσματος. Δεν είναι «Με­γάλη», είναι Λάθος του δεύτερου τύπου.

Ποικιλία έχουμε όταν ο χαράκτης άλλαξε ηθελημένα μια μικρή λεπτο­μέρεια στις μήτρες του νομίσματος. Για παράδειγμα αναφέρω τα 30όβολα του Ιονικού Κράτους σε μερικά από τα οποία, μετά τη χρονολογία, υπάρχει μία τελεία που σε άλλα δεν υπάρχει.

Λάθος έχουμε όταν στη μηχανική εργασία εκτυπώσεως και εντελώς τυ­χαία μερικές φορές, κόβονται νομίσματα που διαφέρουν σε κάτι από τα υπόλοιπα. Ένα στράβωμα της μήτρας, ένα σκάσιμο της, ένα κομματάκι μετάλλου ή ένα νόμισμα που κόλλησε σε μία μήτρα δίνει Λάθη, που μπο­ρούμε να τα ονομάζουμε, ανάλογα με τη φαντασία μας, Τάλιρα με βαρεία ή με κοτσίδα, Πεντάρες με οξεία ή με περισπωμένη, κ.λπ., κ.λπ. Πλήθος τέτοιων τυχαίων μηχανικών ανωμαλιών προκαλεί Λάθη, όπως νομίσματα με εξογκώματα στην περιφέρεια του, διπλοχτυπημένα, με την ίδια παράσταση στις δύο όψεις τους, έκκεντρα, «μπλοκαρίσματα», ανά­ποδους άξονες και άλλα. Όσο άρτιος και να είναι ο εξοπλισμός ενός Νομισματοκοπείου και όση προσοχή και να καταβληθεί, είναι σχεδόν α­δύνατο να μην ξεφύγουν μερικά Λάθη. Όλες ανεξαίρετα οι ελληνικές σειρές έχουν διάφορα Λάθη, που όμως είναι σχεδόν αδύνατο να ταξινο­μηθούν και να καταχωρηθούν σε Κατάλογο, για τον απλούστατο λόγο πως συνέχεια ανακαλύπτονται καινούργια. Για παράδειγμα, η σειρά του 1954 εθεωρείτο χωρίς Λάθη ως πρόσφατα, που ανακαλύφτηκε Τάλιρο σε σχέδιο μεταλλίου. Πρέπει να σημειωθεί πάντως πως μερικές φορές τα Λάθη δεν είναι και τόσο τυχαία. Παρασκευάζονται κρυφά μέσα στα Νο­μισματοκοπεία, για να πουληθούν αργότερα στους συλλέκτες.

ΧΤΥΠΗΜΑ ή ΚΟΠΗ

(Strike). Με το χτύπημα του σφυριού παλιά, της πρέσας σήμερα, ο Δίσκος συμπιέζεται ισχυρά ανάμεσα στις δύο μήτρες και «κόβεται» το νόμισμα. Η κοπή του νομίσματος, με την έννοια της εμφανίσεως του, ε­ξαρτάται από τη θερμοκρασία και την ποιότητα του μετάλλου του δί­σκου, από το βάθος του ανάγλυφου των μήτρων και τη δύναμη του χτυ­πήματος. Ένα «άψογο» νόμισμα είναι προϊόν του άριστου συνδυασμού αυτών των παραγόντων.


Πηγή:
Αναστάσιος Π. Τζαμαλής
Πρόεδρος Νομισματικής Εταιρείας

Βιβλίο: Τα νομίσματα της νεότερης Ελλάδος 1828 - 1979

 



Προηγούμενη σελίδα
- Κεντρική σελίδα - Κατάλογος